Selected by Agnieszka Wasiak from database SEZAM.
Wraz z wyzwalaniem w 1944 i 1945 r. kolejnych terenów państwa polskiego, przywracano na nich sądownictwo polskie. Sądownictwo powszechne sprawowały: sądy grodzkie, sądy okręgowe, sądy apelacyjne i Sąd Najwyższy. Działało ono na podstawie Rozporządzenie Prezydenta Rzeczypospolitej z dnia 6 lutego 1928 r. Prawo o ustroju sądów powszechnych. Oddzielną strukturę i organizację miało sądownictwo i prokuratura wojskowa. Podstawę prawną funkcjonowania tego pionu sądownictwa stanowił dekret Polskiego Komitetu Wyzwolenie Narodowego z dnia 23 września 1944 r. Prawo ustroju Sądów Wojskowych i Prokuratury Wojskowej. Właściwości sądów wojskowych podlegali żołnierze, jeńcy i zakładnicy oraz osoby popełniające przestępstwa wojskowe. Pierwszej nowelizacji obowiązującego prawa o ustroju sądów powszechnych dokonano już w listopadzie 1944 r., kiedy to w miejsce dotychczasowych wydziałów hipotecznych przy sądach grodzkich i okręgowych utworzono oddziały hipoteczne w sądach grodzkich i wydziały hipoteczne w sądach okręgowych. Przepisy te znosiły funkcję pisarza hipotecznego, którego obowiązki mieli przejąć jeden lub dwóch sędziów grodzkich i jeden lub dwóch sędziów okręgowych. Kolejną zasadniczą regulacją prawną dotyczącą sądownictwa powszechnego był dekret Rady Ministrów dotyczący orzecznictwa sądownictwa powszechnego z okresu okupacji niemieckiej oraz kontynuacji spraw wszczętych a niezakończonych w tym okresie. Mocą tej regulacji prawnej nastąpiło generalne unieważnienie postanowień sądów niemieckich, które uznane zostały za nieważne i pozbawione skutków prawnych. Generalnie, uznana została moc prawna decyzji i postanowień sądownictwa polskiego z omawianego okresu. Uzupełnieniem powyższych przepisów były dwa dekrety dotyczące zmiany przepisów kodeksu postępowania karnego oraz podobna nowelizacja i uzupełnienie przepisów kodeksu postępowania cywilnego. Obie przywołane regulacje odnosiły się do trybu postępowania sądowego w przypadku zaginięcia bądź zniszczenia akt spraw. Istotną zmianą w ustroju sądownictwa powszechnego w omawianym okresie, było utworzenie z dniem 22 marca 1946 r. sądów obywatelskich. W myśl jego zapisów w każdej gminie wiejskiej i miejskiej tworzone miały być sądy obywatelskie, do kompetencji których należało: - w sprawach cywilnych: rozpoznawanie spraw o ochronę zakłóconego posiadania lub jego przywrócenia, o naprawę szkód jeżeli ich wartość nie przekraczała 1500 zł oraz sprawy dotyczące należności dostaw rolników, rzemieślników, przemysłowców lub kupców, jeżeli wartość żądanej sumy nie przekraczała 1500 zł, - w sprawach karnych: drobne wykroczenia przewidziane w kodeksie karnych, łamanie przepisów ustawy z dnia 14 kwietnia 1937 r. o szkodnictwie leśnym i polnym (Dz. U. R. P. Nr 30, poz. 224), łamanie przepisów o sprzedaży, podawaniu i spożyciu napojów alkoholowych. Wymieniona właściwość sądów obywatelskich należała do momentu ich utworzenia do kompetencji sądów grodzkich. Przystosowaniu ustroju sądownictwa powszechnego do zachodzących zmian ustrojowych była ustawa o zmianie prawa o ustroju sądów powszechnych z 27 kwietnia 1949 r. Nowelizacja obowiązujących przepisów dotyczyła trybu powoływania ławników oraz możliwości tworzenia w sądach okręgowych osobnych wydziałów dla nieletnich. Od momentu wejścia w życie, przywoływanej ustawy, ławników powoływał prezes właściwego sądu z listy osób ustalonej przez właściwą terytorialnie wojewódzką radę narodową. Przy okazji zmiany ustawy prawo o ustroju sądów powszechnych zmienione zostały przepisy postępowania karnego i postępowania cywilnego. Do właściwości sądów grodzkich w sprawach cywilnych należało rozpatrywanie: - spraw majątkowych, w których wartość roszczenia nie przekraczała 1000 zł; - wszelkie sprawy działowe, gdzie wartość przedmiotu działu nie przekraczała 50000 zł; - spraw o ustalenie ojcostwa oraz roszczenia majątkowe z tym związane; - spraw umów najmu i roszczeń z tym związanych; - sprawy o przywrócenie zakłóconego posiadania lub jego ochronę; - sporów sąsiedzkich, jeżeli wartość wnoszonego powództwa nie przekraczała 300 zł,. Właściwość sądu grodzkiego zastawała wyłączano w sprawach cywilnych, gdzie stroną był Skarb Państwa. W sprawach karnych obowiązywały przepisy ogłoszone w 1932 r. w myśl, których do właściwości sądów grodzkich należało rozpatrywanie spraw o: - drobne kradzieże, przywłaszczenie, defraudacje, jeżeli wartość popełnionego czynu nie przekraczała 100 zł; - groźby, obelgi, oszustwa, samowole i potwarze. Sądy grodzkie były sądami I instancji i orzekały jednoosobowo w drobnych sprawach cywilnych i karnych oraz był zobowiązany do udzielania pomocy prawnej władzom. Ogólne kierownictwo nad sądem sprawował sędzia grodzki, a obsługę kancelaryjną zapewniał sekretariat sądu. Sąd Grodzki w Kozienicach rozpoczął swoją działalność prawie natychmiast po wyzwoleniu podległych mu terenów i funkcjonował do dnia 31 grudnia 1950 r. kiedy to jego kompetencje przejął Sąd Powiatowy w Kozienicach. Zasięg terytorialny: miasto Kozienice i Pionki, gminy: Sieciechów, Kozienice, Pionki, Sarnów, Bobrowniki, Brzóza, Grabów nad Pilicą, Głowaczów, Jedlnia, Rozniszew, Magnuszew, Gniewoszów, Świerże Górne, Trzebień. Siedziba: Kozienice
2011 files
W skład zespołu wchodzą: 1. Repertoria spraw cywilnych"","C" z lat [1937-1944] 1935-1950 [1951-1956], sygn. 1-7, 2. Repertorium spraw cywilnych - pomocy prawnej"Cp" z lat 1945-1950, sygn. 9, 3. Repertorium postępowań egzekucyjnych i skargi na czynności komorników"" z lat 1945-1950, sygn. 10, 4. Repertoria spraw wytaczanych w trybie postępowania nakazowego"" z lat 1948-1950, sygn. 11-13, 5. Repertoria spraw z zakresu sądownictwa niespornego"N" z lat 1946-1950, sygn. 14-16, 6. Repertoria spraw z zakresu prawa spadkowego"S" z alt 1947-1950 [1951] sygn. 17-19, 7. Repertoria spraw uznania za zmarłego i o stwierdzenie zgonu oznaczone"Z" z lat 1947-1950, sygn. 20-21, 222 8. Repertoria spraw opiekuńczych"O" z lat 1945-1950 [1951], sygn. 22-23, 9. Repertorium spraw karnych"K" z lat 1945-1950, sygn. 24. 10. Repertoria z zakresu pomocy prawnej w sprawach karnych z alt 1947-1959, sygn. 25-26, 11. Skorowidze spraw oznaczonych"","Z","N","","S","O" i"K" z lat [1935-1937] 1945-1950, sygn. 27-37, 12. Akt spraw cywilnych"" - działy majątkowe, eksmisje, rozgraniczenia, wprowadzenie w posiadanie, nabycia prawa własności przez zasiedzenie, ustalenie ojcostwa i o alimenty z lat [1933-1944] 1945-1950 [1951-1963], sygn. 38-143, 13. Akta spraw cywilnych"C" - zabezpieczenia dowodów, badania i przesłuchań świadków, przyznania prawa ubogich, wyjawienia majątku, przyznania adwokata z urzędu, uznania za zaginionego z lat 1945-1950, sygn. 144-619, 14. Akta spraw cywilnych"N" - odtworzenia i sprostowania aktów stanu cywilnego, przysposobienia i kurateli, uznania ojcostwa, adopcji, otworzenia i ogłoszenia testamentu, stwierdzenia prawa do nabycia spadku, zabezpieczenia praw spadkowych , zezwolenia na zawarcie związku małżeńskiego dla nieletnich, o alimenty z lat 1946-1950, sygn. 620-1025, 15. Akta spraw cywilnych"Z" - uznania za zmarłego lub zaginionego, stwierdzenia aktu zgonu z lat 1946-1950 [1951-1957], sygn. 1026-1760, 2010, 16. Akta spraw cywilnych"S" - działy spadku, otwarcia i ogłoszenia testamentu, zabezpieczenia praw do spadku z lat [1945-1950] sygn. 1761-1982, 17. Akta spraw cywilnych"Op" - opieki nad majątkiem i nieletnimi z lat [1933-1944] 1945-1950, sygn. 1983-2009.
Sąd Grodzki w Kozienicach