Selected by Agnieszka Wasiak from database SEZAM.
Entry selected by Michał Czajka from the book by Alina Skibińska,"Guide to the Sources on the Holocaust in Occupied Polan"
Pierwsze wzmianki dotyczące miasta Rawy pochodzą z 1228 roku. Od tego czasu rozwój miasta następował w szybkim tempie, a rozpoczął się od rozkwitu handlu dzięki drodze toruńsko ? lwowskiej, która przebiegała przez miasto. Rawa w 1400 roku uzyskuje prawo chełmińskie . W mieście przeważała zabudowa drewniana, jedynym budynkiem murowanym był zamek księcia i kasztelana wybudowany w 1355 ? 1370 roku. Rozkwit miasta przypada na XIV wiek w którym to zbudowano klasztor Augustianów, oraz kościół i szpital Świętego Ducha. W roku 1469 przybywa do Rawy król polski Kazimierz Jagiellończyk i ogłasza akt przyłączenia tych ziem do Korony, po czym Rawa staje się stolicą województwa. Okres XIV - XVII to czas wzmożonego rozwoju miasta i tak w 1512 roku, miastu przyznano przywilej prowadzenia wolnego handlu z Śląskiem, rozwija się rzemiosło co w znacznym stopniu przyczyniło się do powstania około 17 wyspecjalizowanych cechów w tym czasie Rawa słynie na całą Polskę z wyrobów pasów tkanych. Rozwoju nie przerywają pożary w 1507, 1532, 1539 po których miasto odbudowuje się bardzo szybko. W II połowie XVI wieku Rawa liczy około 3 tysięcy mieszkańców i blisko 500 domów, ponadto w mieście znajdują się dwa młyny na rzece Rawka, trzy karczmy oraz łaźnię. Z inicjatywy króla Zygmunta Augusta w roku 1562 (zatwierdzona uchwałą sejmu w Piotrkowie z 1563) zostaje ustanowiony podatek kwarciany. W roku 1613 trafiają do Rawy Jezuici sprowadzeni przez biskupa kujawskiego Pawła Wołuckiego, który w tym samym roku rozpoczyna budowę kolegium i kościoła pod wezwaniem Najświętszej Maryi Panny. W roku 1655 Szwedzi opanowują Rawę. Przemarsze wojsk i działania wojenne doprowadzają do upadku miasta z którego licznie wyjeżdżają mieszkańcy, natomiast ci którzy postanowili zostać, żyją w niedostatku, dziesiątkowani przez choroby. W tym czasie mieszkańcy jakby nie odczuwając ciężkich warunków w jakich przyszło im żyć, prowadzą bohaterską walkę partyzancką z najeźdźcą. Tereny Rawy były przez cały czas potopu szwedzkiego areną licznych zmagań wojennych, które pociągały za sobą grabieże, gwałty, konfiskaty, podpalenia domostw i nierzadko całych wsi. Po okresie Potopu życie powoli odradza się, jednakże już w 1702 roku Szwedzi ponownie w okresie Wojny Północnej, zajmują Rawę. Gehenna ludności zaczyna się od nowa. Od 1795 miasto znajduje się pod zaborem pruskim ( tzw. Prusy południowe ) w departamencie warszawskim. W tym czasie władzę w mieście sprawował prezydent wraz z dwoma radnymi do pomocy, oraz kilku urzędników. Miasta w zaborze pruskim połączone zostały w inspekcje podatkowe, którymi zarządzał radca podatkowy. Panowanie okupantów trwa do 1806 roku. Od roku 1807 Rawa wchodzi w skład Księstwa Warszawskiego i staje się siedzibą powiatu, liczy wówczas 2204 mieszkańców . W 1807 roku powołana zostaje przez Napoleona Komisja Rządząca, która orzeka że w miastach rządowych władzę sprawuje magistrat z prezydentem a w miasta prywatnych magistrat z burmistrzem. W tym samym roku w Rawie przeprowadzono wybory na prezydenta, którym został Jan Kinasławski i do magistratu gdzie radnymi byli: Paweł Jaszewski, Stanisław Górski. Bernard Kurowski, Stanisław Gołacki, kasjerem miejskim zostaje Jakub Netzki, ławnikami: Jan Dębski, Adam Jagodziński, Krzysztof Podlaski, Łukasz Studziński. Nowa reorganizacja władz miejskich oparta na dekrecie z 23 II 1808 roku mówiła, że miasta i wsie stanowią gminy. Najwyższą władzę w mieście sprawował burmistrz mianowany przez króla, natomiast organem samorządowym była rada miejska, która w zależności od ilości mieszkańców składała się z 3 do 10 radnych. W Rawie burmistrzem był Tomasz Koszotkiewicz. Po upadku Księstwa Warszawskiego, Rawa weszła w skład Królestwa Polskiego ? rozpoczął się okres wzmożonego rozwoju miasta, w tym czasie na mocy rządowego planu uprzemysłowienia powstaje fabryka sukna. W 1817 roku zostają ułożone ambitne plany przebudowy Rawy oraz (trzy lata później) wybudowania obiektów dla przyszłej osady fabrycznej. W roku 1822 wzniesiony został Ratusz projektu Bonifacego Witkowskiego, ustanowiono park miejski przy ulicy Warszawskiej, wprowadzono oświetlenie, wybrukowano i uporządkowano biegi ulic, wyprostowano koryto rzeki Rawki. W tamtym czasie istnieje w Rawie około 140 warsztatów włókienniczych. Dawny kościół św. Ducha zostaje przekazany w 1823 roku gminie ewangelicko-augsburskiej. Jedną z większych inwestycji było w latach 1829 ? 1830 wybudowanie jednopiętrowego szpitala obwodowego ponadto w mieście istniał 1 browar, 2 młyny wodne, 2 wiatraki, olejarnia, cegielnia, 3 szkoły elementarne, oprócz tego co tydzień odbywały się targi, oraz 6 razy w roku jarmarki. Wbrew pozorom dużym bodźcem do rozwoju miasta, był pożar dzielnicy żydowskiej w 1861 roku nad rzeką Rylską, po którym to Żydzi przenieśli się do centrum miasta. Po upadku Powstania Listopadowego 1831 roku, władze carskie skonfiskowały majątki osób biorących udział w powstaniu, gdzie w Rawie były to w znacznej mierze nieruchomości rzemieślnicze. Wielu mieszkańców w obawie przed prześladowaniami wyemigrowało za granicę. Władze carskie ujednoliciły administrację Królestwa i Cesarstwa Rosyjskiego, tak więc województwa zastąpiono guberniami. Pomimo zwycięstw w Powstaniu Styczniowym min w dniu 4 II 1863 roku w którym to powstańcy odbili z rąk rosyjskich całe miasto, powstanie zakończyło się klęską. Po zakończeniu walk wielu mieszkańców zostało skazanych na śmierć, uwięzionych bądź zesłanych na Syberię. Miasto w czasie I Wojny Światowej - szczególnie w 1915 roku w związku z licznymi przemarszami wojsk, rekwizycjami i długotrwałymi bitwami - ulega w dużej mierze zniszczeniu, ponadto przez 9 miesięcy miasto staje się areną walk frontowych. Ponad połowa mieszkańców miasta opuszcza swoje domostwa, bardzo często tylko w ubraniach. Bilans I wojny światowej przedstawiał się zatrważająco, większość budynków mieszkalnych, sakralnych, gospodarczych uległa całkowitemu zniszczeniu, dały się we znaki liczne wcześniejsze rekwizycje koni i żywności. W okresie międzywojennym następuje wiele ważnych dla miasta wydarzeń min.: w 1924 roku miasto Rawa zostaje przemianowane na Rawa Mazowiecka a powiat nazwano rawsko ? mazowieckim. Uczyniono tak aby zapobiec omyłkom, ponieważ w województwie lwowskim istniało miasto powiatowe o nazwie Rawa Ruska. 11 XI 1928 roku honorowym obywatelem miasta zostaje Józef Piłsudski. Po wyzwoleniu zgodnie z rozporządzeniem ministra spraw wewnętrznych z dnia 30 XI 1918 roku, uzupełniono dotychczasową radę miejską przedstawicielami mieszkańców. W dniu 4 lutego 1919 roku , Naczelnik Państwa Józef Piłsudski, podpisał dekret o samorządzie dla miast należących przed I wojną światową do zaboru rosyjskiego, do których należała również Rawa. W tym dokumencie Magistrat określa się jako zarządzający i wykonawczy organ gminy. Na podstawie tego dokumentu radni byli wybierani co 3 lata. Taki stan rzeczy istnieje do 23 marca 1933 roku, w którym to dniu na podstawie ustawy o częściowej zmianie ustroju samorządu terytorialnego, w miastach w miejsce Magistratu powołuje się Zarząd Miejski. Na czele magistratu i zarządu miejskiego stał burmistrz i rada miejska. Rada miejska posiadała następujące kompetencje: uchwalała budżet, nabywała i pozbywała się nieruchomości, ustanawiała wysokości podatków, uchwalała etaty dla członków magistratu. Po I wojnie światowej burmistrzem miasta i przewodniczącym Rady Miasta był Aleksander Kubasiewicz (1918 - 1921), zastępcą burmistrza był Antoni Kołacz. Po wybuchu II wojny światowej, od 7 IX 1939 roku teren powiatu rawskiego został opanowany przez wojska hitlerowskie i następnie włączony do utworzonego przez hitlerowców powiatu z siedzibą w Tomaszowie Mazowieckim, który to po utworzeniu tzw. Generalnego Gubernatorstwa został włączony do dystryktu radomskiego. Władze okupacyjne pozostawiły podporządkowanych sobie niższych urzędników i sołtysów. Wszystkie wyższe stanowiska władzy były zajęta przez Niemców. Powstały zarządy miejskie, noszące niemiecką nazwę - (Stadtverwaltung). Urzędem miejskim kierował burmistrz, podobnie jak przed wojną. Terror i eksterminacja były prowadzone przez hitlerowców od pierwszych dni okupacji, już 10 IX 1939 roku, na rynku zostało rozstrzelanych około 40 osób. Podobnie jak i na innych terenach okupowanych ludność była nękana przez łapanki, wywózki na roboty przymusowe do Niemiec, liczne aresztowania i zsyłki do obozów koncentracyjnych. Okres II Wojny Światowej dostarcza tragicznych wydarzeń - na terenie miasta i okolicy, organizowane są przejściowe obozy jenieckie min. w Konopnicy gdzie przebywało około 4000 ludzi. Do 1942 roku w Rawie Mazowieckiej istniało getto dla ludności żydowskiej. Pomimo tak ciężkiej sytuacji ludność nie została całkowicie zastraszona i większość podjęła walkę z okupantem. Powstały liczne organizacje konspiracyjne i oddziały partyzanckie, które przy pomocy zgromadzonej i przechowywanej broni zadawały oddziałom hitlerowskim znaczne szkody. W czasie wojny ogółem zniszczonych zostało około 60% zabudowy a ponad 2 tysiące mieszkańców zginęło. W dniu 16 .I.1945 ofensywa Armii Radzieckiej wyzwoliła południowo ? wschodnie tereny powiatu, natomiast do 18 I 1945 cały powiat był już wolny. Po wyzwoleniu, ujawniły się konspiracyjne rady narodowe i partie polityczne, które natychmiast przystąpiły do tworzenia nowych władz miasta i powiatu. Pierwszym po wyzwoleniu burmistrzem był Antoni Lipski, natomiast przewodniczącym Rady Miasta Henryk Skierkowski.
45 files
Mapa fragmentu miasta z opisem, rejestr gruntów miasta, protokoły z posiedzeń Rady Miejskiej, księga zarządzeń burmistrza miasta Rawy, regulamin Biura Zarządu Miejskiego, regulaminy i instrukcje Zarządu Miejskiego, budżety, wykaz osób wysiedlonych, spisy przedsiębiorstw handlowych.
The collection contains i.a. lists of commercial and artisan enterprises including the addresses and names of their proprietors; postwar documents on the synagogues and the cemetery.
Akta miasta Rawy Mazowieckiej