be-006093-be a0545 244
appraisal: Tijdens de inventarisatie werden geen stukken geselecteerd voor vernietiging, wel werd er geschoond in twee reeksen die flink wat dubbels bevatten. Het gaat dan in eerste instantie om de reeks notulen in dossiers van de beheerraad, waarin vaak drie tot viermaal toe exemplaren van eenzelfde zitting voorkwamen, het ene al vollediger dan het andere. Aangezien deze gegevens in hoofdzaak ook voorkomen in de reeks notulen in ordners, kon grondig worden geschoond zonder informatieverlies. Hetzelfde proces werd ook toegepast op een reeks identificatieformulieren van geroofde kunstwerken die de DER had gerecupereerd van de Service pour la Protection du Patrimoine culturel(cf. infra), waarin gemiddeld vijf à zes exemplaren van eenzelfde formulier voorkwamen. Vermits deze reeks ook integraal in handschrift bewaard is gebleven en de gegevens op de formulieren ook in andere reeksen rond geroofde kunst voorkomen, kon eveneens grondig geschoond worden. Bij de inventarisatie bleek dat de DER destijds zelf ook kleine selecties had uitgevoerd in een aantal dossierreeksen afkomstig van diens rechtsvoorganger. Het betreft voornamelijk dossiers inzake de recuperatie van individuele schepen, meerbepaald zaken die al snel waren afgehandeld en die bijgevolg geen administratief nut meer hadden voor de dienst. Via de overzichten van behandelde zaken kan men nog nagaan om welke dossiers het dan precies gaat. Toen de DER in 1966 contact opnam met het Rijksarchief kreeg de dienst ook de toestemming om een aantal reeksen te vernietigen. Het ging om 1° dossiers inzake voorschotten toegekend aan vlasbewerkers; 2° dossiers inzake voorschotten toegekend aan steenkoolmijnen in het kader van de wederuitrusting; 3° individuele dossiers inzake bevrachting (van steenkool) en 4° een collectie officiële publicaties. De precieze omvang van deze reeksen werd niet vermeld. Hun vernietiging zal wellicht kort na het verlenen van de toestemming zijn gebeurd. Tenslotte werd er ook begin 1971 door de rechtsopvolge…
has or had identifier: http://lod.ehri-project-test.eu/units/be-006093-be_a0545_244/alternateIDs/1
scope and content: Het archief van de Dienst voor Economische Recuperatie en diens rechtsvoorganger, de Dienst voor Identificering en Vereffening, vormt een uiterst waardevol en rijk bestand voor de socio-economische geschiedenis van de bezetting en vooral van de naoorlogse periode. De DER was immers als enige bevoegd om de naoorlogse restitutiepolitiek en herstelbetalingen te coördineren. Wat het archief van de DER inhoudelijk nog interessanter maakt, is de"Gestalt switc" die de dienst in de jaren 1950 onderging: naarmate het belang van de recuperatie van schepen, koopwaar, industriële goederen en kunstwerken verminderde, werd de DER steeds meer betrokken bij de ondersteuning van de Belgische industrie en de buitenlandse handelsbetrekkingen. De notulen van de beheerraad van de DER, die vaak statistische gegevens en rapporten als bijlage bevatten, bieden een goed overzicht van deze evolutie. Wat de interne werking van de DER zelf betreft, springen vooral de dossiers en stukken afkomstig van de Directie Restitutie in het oog. De archiefbescheiden betreffende de recuperatie van geroofde kunst maken een bijzonder onderdeel uit. De staten en de identificatiefiches van geroofde kunstvoorwerpen vormen samen met de dossiers inzake de recuperatie- en restitutiepolitiek van de Belgische overheid een uitermate waardevolle bron voor kunsthistorisch onderzoek. Gelet op het feit dat het lot van de meeste geroofde kunstvoorwerpen heden nog steeds niet is opgehelderd, hebben de stukken met betrekking tot niet-gerecupereerde kunst heden nog een potentieel administratieve waarde. Het tweede luik binnen de Directie Restitutie betreft de recuperatie van scheepsladingen (een rol die tijdens de bezetting reeds door de DIV werd vervuld) en schepen (dossiers die werden geopend door de DER). De overzichten en dossiers in dit onderdeel bieden ook een interessante kijk op de betrekkingen tussen de DER en buitenlandse overheden, waaronder de geallieerde instanties, de Franse overheid en later ook de Duitse over…
title: Dienst voor economische recuperatie.
has or had subject: http://lod.ehri-project-test.eu/vocabularies/ehri-terms/705
record resource extent: 1132 nrs. (24 s.m.) voor het algemene gedeelte; 836 nrs. (120 s.m.) voor de reeks individuele dossiers.
accruals: Aangezien de Dienst voor Economische Recuperatie al bijna een halve eeuw geleden werd opgeheven (de meest recente stukken van de dienst dateren van maart 1968) en ook diens directe rechtsopvolger, de Belgische Dienst voor Bedrijfsleven en Landbouw, niet meer bestaat, zijn aanvullingen op dit archiefbestand in principe uitgesloten. Wel blijven een aantal lacunes in de archieven onopgehelderd. In de eerste plaats ontbreken er flink wat personeelsdossiers van de voormalige dienst en diens rechtsvoorganger (familienamen beginnend met de letters C-D en M-Z). Belangrijk is ook de vaststelling dat er in het bestand geen sporen meer opduiken van de recuperatie van verdwenen of vermiste goederenladingen op treinwagons: zo vermeldt het tweede tienjaarlijks rapport van de DER dat de DIV een steekkaartensysteem van ruim 60.000 fiches van goederen op treinwagons had aangelegd. Er werd echter geen spoor van deze steekkaarten teruggevonden, noch van principedossiers inzake de recuperatie van treinladingen en rollend materieel (aangelegd door de DIV of de DER). Deze lacune doet vragen rijzen, zeker wanneer men bedenkt dat de steekkaartenbakken en de dossiers inzake de restitutie van schepen en scheepsladingen wel werden bewaard. Tenslotte doken er in het bestand evenmin sporen op van de medewerking van de DER aan het ruimteprogramma van de European Launch Development Organisation(ELDO) en de European Space Research Organisation(ESRO).
record resource structure: De ordening van de verschillende deelarchieven en de archiefstukken afkomstig van de Dienst voor Economische Recuperatie en diens rechtsvoorganger lag na wat wikken en wegen vrij snel voor de hand. Er werd niet voor geopteerd om het bestand in twee op te delen tussen de DIV en de DER zelf, gelet op het eerder geringe aantal archiefstukken afkomstig van de DIV en het feit dat een aantal door de DIV behandelde zaken na de oorlog door de DER werden overgenomen. De DER vulde de meeste dossiers afkomstig van de DIV dus nog aan. De ordening zoals ze zich aandient, is grotendeels ingegeven door de organogrammen van de DER. Aangezien de dienst over de jaren verschillende interne reorganisaties kende, was er van een opdeling in twee of meer tijdspannes natuurlijk geen sprake. Wel kon een onderscheid worden gemaakt tussen de grootste"takke" of organen binnen de DER die een welomlijnd takenpakket vervulden. Op die manier werd een nadere opdeling gemaakt tussen de administratieve diensten (waarbij de algemene documentatie, het personeelsbeheer, de boekhouding en de logistieke dienst werden ondergebracht), de beheerraad (die zowel de reeksen notulen (met bijlagen) van de beheerraad van de DIV als van de DER omvat) en vervolgens de verschillende directies die in een functie- en taakgericht model werden gegoten. De Directie Restituties bleek het omvangrijkst: een onderscheid werd gemaakt tussen de recuperatie van geroofde kunst, de recuperatie van schepen (en scheepsladingen) en tenslotte de recuperatie van deviezen. Vervolgens kwam de Directie Herstelbetalingen met een eerste luik rond de Belgische vertegenwoordiging bij de IARA, naast een onderdeel over het nationale beheer van de toegekende herstelbetalingen. Als derde en laatste directie kwam regeringsoperaties, waarbij een opdeling werd gemaakt tussen binnenlandse (Belgische steenkool- en vlasindustrie) en buitenlandse operaties (handel met Oost-Duitsland en Turkije). Er werd ook een apart onderdeel voorzien voor een beperkt …
other finding aids: Voor het algemeen gedeelte bestaat de volgende inventaris: F. STRUBBE, Inventaris van het archief van de Dienst voor Economische Recuperatie en rechtsvoorganger 1940-1968 (1997), I 20 (Algemeen Rijksarchief 2 Depot Joseph Cuvelier), Brussel, ARA-AGR, 2012. De reeks individuele dossiers wordt ontsloten door een steekkaartensysteem, geordend op familienaam, waardoor het juiste dossiernummer kan teruggevonden worden. Daarna dient men in F. ANTOINE, Ministère des Affaires Économiques. Archives de l’Office de Récupération Économique (ORE). Dossiers individuels., I 400, Brussel, ARA-AGR, 2007 het juiste inventarisnummer aan te vragen.
has or had holder: http://lod.ehri-project-test.eu/institutions/be-006093
record resource source of information: Algemeen Rijksarchief / Archives générales du Royaume
publication note: Belgisch Staatsblad, Brussel, 1940-1970. Annuaire administratif et judiciaire de Belgique, Brussel, 1940-1970. ANTOINE F., Ministère des Affaires économiques Archives de l'Office de Récupération économique (ORE): Dossiers individuels 1940-1967, Brussel (Algemeen Rijksarchief. Inventarissen, 400), 2007. Eindverslag de Studiecommissie betreffende het lot van de bezittingen van de leden van de joodse gemeenschap van België, geplunderd of achtergelaten tijdens de oorlog 1940-1945, Brussel, 2001. LUST J.,"The Spoils of War removed from Belgium during World War I" in Spoils of War, New York, 1997, pp. 58-62. LUST J., MARÉCHAL E., STEENHOUT W. & VERMOTE M., Een zoektocht naar archieven. Van Nationaal Instituut voor Sociale Geschiedenis naar het Archief en Museum van de Socialistische Arbeidersbeweging, Gent, 1997. MULLER E. & SCHRETLEN H., Betwist bezit. De stichting Nederlands kunstbezit en de teruggave van roofkunst na 1945,Zwolle, 2002. Na de Holocaust. Recente Belgisch Initiatieven: onderwijs, herinnering, onderzoek, morele en materiële schadeloosstelling, Brussel, 2012. NEFORS P., Inventaris van het archief van de Dienst voor de Oorlogsslachtoffers. Inventaire des archives du Service des Victimes de la Guerre, Brussel, 1997. PEZECHKIAN J.,"La Möbelaktion en Belgiqu" in Bijdragen tot de Eigentijdse Geschiedenis10 (2002), pp. 153-180. PIRLOT V.,"Office de Récupération économique (ORE). Dienst voor Economische Recuperatie (DER), 1944-196", in Gids van de instellingen van openbaar nut in België, Brussel (Algemeen Rijksarchief. Gidsen, 70), vol 2, pp. 968-974. SIMONART V.,"Les Limites à l'obligation de restitutio", in L'obligation de restitution des banquiers(Cahiers AEDBF), Brussel, 1999, pp. 67-115. STEINBERG M., Un pays occupé et ses Juifs. Belgique entre France et Pays-Bas, Gerpinnes, 1998. SWENNEN F. (red.), Kunst en recht, Antwerpen, 2007. VALGAEREN J.H.,"Geroofde Kunstwerpen tijdens W.O. II. Een juridisch en historisch overzich" in Jura Falconis, 42 (2006), pp. 599-…
title: Archief van de Dienst voor Economische Recuperatie en rechtsvoorganger.
has beginning date: http://lod.ehri-project-test.eu/dates/1940-01-01
biographical history: Dienst voor Economische Recuperatie - Office de Récupération économique (1944-1968) Acroniem: DER - ORE Rechtsvoorganger: Dienst voor Identificering en Vereffening van Belgische Goederen - Office d'Identification et de Liquidation des Marchandises belges (1940-1944) Acroniem: DIV - OIL De Duitse inval in België op 10 mei 1940 leidde tot een ontreddering van het economisch leven en het goederenverkeer. Talloze bezittingen, gaande van koffers met individuele eigendommen tot scheepsvrachten, werden achtergelaten of raakten verloren in het oorlogsgewoel. De vele aanvragen tot restitutie waarmee de Belgische regering in ballingschap te Poitiers werd geconfronteerd, leidde tot de uitvaardiging van de besluitwet van 3 juni 1940 die voorzag in de oprichting van een Dienst voor Identificering en Vereffening van onbeheerde Belgische goederen. In het zog van de vele gevluchte landgenoten keerde deze dienst in juli 1940 terug naar Brussel. Op 31 maart 1941 riepen de Secretarissen-generaal een nieuwe Dienst voor Identificering en Vereffening van Verdwenen en Onbeheerde Belgische Goederen Toebehorende aan Belgische Natuurlijke of Rechtspersonen(DIV) in het leven, die stilzwijgend de bevoegdheden van zijn voorganger overnam. Naarmate de bezetting vorderde, werden de competenties van de DIV verder uitgebreid. Kort na de bevrijding van het Belgisch grondgebied werd op 16 november 1944 de Dienst voor Economische Recuperatie (DER) opgericht, die het takenpakket van de Dienst voor Identificering en Vereffening overnam. De DER werd als enige Belgische dienst verantwoordelijk voor de opsporing, restitutie en vereffening van roerende goederen in België of in het buitenland die tijdens de Tweede Wereldoorlog uit Belgisch openbaar of privaat bezit waren verdwenen. Begin 1945 werd de DER ook belast met het opsporen van vijandelijk oorlogsmaterieel. In navolging van het slotakkoord van de Herstelconferentie van Parijs was de DER eveneens verantwoordelijk voor de afhandeling van herstelbetalin…
has or had subject: eac-BE-A0500 009657 DUT
results or resulted from: http://lod.ehri-project-test.eu/units/be-006093-be_a0545_244/acquisitions/1
has or had subject: http://lod.ehri-project-test.eu/vocabularies/ehri-terms/673
has record set type: Fonds
archival history: De rechtsvoorganger van de DER, de Dienst voor Identificering en Vereffening, was tijdens de oorlogsjaren gehuisvest in een pand aan de Hertogsstraat nr. 33. De briefwisseling in kwestie werd begin februari 2012 ingekeken bij de huidige Cel Recuperatie van Geroofde Kunst van de FOD Economie. Zolang de Dienst voor Economische Recuperatie werkzaam was, bleven de archieven van de dienst integraal bewaard in het pand waarin deze ondergebracht was, gelegen aan de Anspachlaan 3 te Brussel. Van zodra de stopzetting van de activiteiten van de DER in het vooruitzicht werd gesteld, worden de zaken ingewikkelder. Uit het centraal dossier bewaard op het Algemeen Rijksarchief blijkt duidelijk dat de DER reeds in 1966 contacten onderhield met het Algemeen Rijksarchief. In dat jaar bracht voormalig rijksarchivaris Marie-Rose Desmed-Thielemans een inspectiebezoek aan de DER, waarna aan dhr. Rossignol, toenmalig directeur van de DER, toestemming werd verleend om een aantal archiefreeksen te vernietigen en over te dragen naar het Rijksarchief te Beveren-Waas (cf. infra). Uit briefwisseling daterend van de eerste helft van de jaren 1990 bleek dat een deel van de archieven met betrekking tot de recuperatie van geroofde kunst in 1979 door dhr. Rossignol, toen reeds oud-medewerker van de Belgische Dienst voor Bedrijfsleven en Landbouw, aan het Koninklijk Instituut voor Kunstpatrimonium werd overgemaakt. Onder impuls van dhr. Jacques Lust, toenmalig medewerker bij de BDBL, werden deze archieven in 1993-1994 terug ondergebracht bij de rechtsopvolger van de DER.
has end date: http://lod.ehri-project-test.eu/dates/1968-12-31
record resource extent: 837 109.4
has creator: eac be a0500 009657 dut
physical characteristics and technical requirements: Nagenoeg het hele archief van de Dienst voor Economische Recuperatie en diens rechtsvoorganger bestaat uit papieren bescheiden. Nochtans doken er ook een aantal glasnegatieven en microfilms op die wegens hun fragiele materiële staat dienden te worden gedigitaliseerd. Het gaat meerbepaald om inventarisnummers 366-369, 603-630 en 1131-1132. Deze digitale beelden kunnen worden geraadpleegd in de leeszaal van het Algemeen Rijksarchief.
scope and content: Het archief van de DER valt uiteen in twee onderdelen: een algemeen gedeelte en een omvangrijke reeks individuele dossiers. We noteren in het eerste deel vooreerst verschillende algemene reeksen, zoals de reeksen notulen van de beheerraad van de DER (en haar rechtsvoorganger). Ook de reeks werkingsverslagen (1940-1967) zijn interessant als synthesedocumenten voor het beleid van de dienst. Voor deze gids zijn echter vooral de documenten gevormd door de Directie Restituties in het kader van de recuperatie van geroofde kunstgoederen van belang. Zo noteren we niet alleen algemene dossiers over de identificatie en recuperatie van geroofde kunst, maar bijvoorbeeld ook een studiedossier over de Einsatzstab Reichsleiter Rosenberg (nr. 364). Interessant zijn ook de stukken opgemaakt als gevolg van zendingen en contacten in het buitenland (Duitsland, Oostenrijk, Tsjechoslovakije). Nrs. 366-369 bevatten bijvoorbeeld dossiers, staten, rapporten, correspondentie, op familienaam geordende identificatieformulieren … inzake elders aangetroffen cultuurgoederen en restitutieclaims van Belgen (periode 1946-1951). Het gaat naast kunst geroofd van (o.a. Joodse) particulieren ook om gestolen boeken afkomstig uit de bibliotheken van Joodse personen waaronder Léon Kubowitzki, Jacques Errera, Alfred Errera, Ernest Mandel, Émile Bernheim … Deze dossiers bevatten sporadisch verslagen van ondervragingen van voormalig personeel van Duitse diensten (waaronder de ERR). In verband met de eigenlijke recuperatie en restitutie noteren we onder meer de dossiers inzake de openbare verkoop van gerecupereerde kunstgoederen in Brussel, kunstwerken afgestaan aan Belgische musea, stukken over particuliere collecties, … We vermelden ook nog de reeks aangifteformulieren (1945-1948) van geroofde kunst onder nrs. 410-412. Deze formulieren bevatten o.a. de titel van het kunstwerk, de naam van de artiest en de voormalige eigenaar, en de omstandigheden waarin het werk werd gestolen. Ten slotte bevat het bestand no…
type: RecordSet
identifier: BE-A0545.244
conditions of access: Archiefbescheiden ouder dan 30 jaar zijn openbaar. Voor de raadpleging en reproductie van deze stukken gelden de gewone regels van toepassing in het Rijksarchief. Uitzonderingen op de algemene openbaarheidsregel zijn documenten die privacygevoelige informatie bevatten. De wet van 8 december 1992, gewijzigd door de wet van 11 december 1998, op de bescherming van de persoonlijke levenssfeer impliceert wat dat betreft een aantal beperkingen. Concreet gaat het om de personeelsdossiers die het voorwerp uitmaken van inventarisnummers 8-129, de dossiers inzake juridische geschillen onder nummers 392-393 alsook nummers 397-399. Deze nummers zijn aangeduid met een asterisk in de inventaris en worden pas 100 jaar na datum vrij raadpleegbaar. De stukken kunnen voorlopig dus enkel geraadpleegd worden na het invullen van een onderzoeksverklaring in de leeszaal van het Algemeen Rijksarchief. Inventarisnummers 406 en 409 tenslotte zijn pas na 30 jaar raadpleegbaar.