be-002125-be a0510 0iii 0113
conditions of use: Voor de reproductie van archiefstukken gelden de voorwaarden en tarieven van toepassing in het Rijksarchief. Wanneer een stuk niet mag worden gereproduceerd, dan wordt dit meegedeeld bij het aanvragen van het archiefnummer aan het scherm.
other finding aids: G. LELOUP, Inventaris van het archief van de Nationale Bank van België met betrekking tot de na de Tweede Wereldoorlog uitgevoerde muntsanering, I 422, Brussel, ARA-AGR, 2008.
conditions of access: Het nieuwe, naar aanleiding van de inventarisatie van het archief in 2008 afgesloten contract van bewaargeving tussen het Algemeen Rijksarchief en Rijksarchief in de Provinciën enerzijds en de Nationale Bank van België anderzijds bepaalt dat voor de raadpleging en reproductie van archiefbescheiden jonger dan 30 jaar de uitdrukkelijke en schriftelijke toestemming vereist is van de Nationale Bank van België, terwijl archiefbescheiden ouder dan 30 jaar vrij geraadpleegd, gereproduceerd en uitgeleend kunnen worden. Wel zal steeds rekening gehouden worden met de wettelijke bepalingen inzake de bescherming van de persoonlijke levenssfeer. Concreet verneemt de gebruiker bij het aanvragen aan het terminalscherm welke beperking van toepassing is en hoe ontheffing verkregen kan worden.
history: VAN CAMPEN M., Het dagelijks beheer van de Centrale Archieven van de Nationale Bank van België, in: BAERTEN J., SCHEELINGS F. en VERHELST J., Archiefinitiatie(f). Archiefproblemen en oplossingen 2, Brussel, VUB Press, 1991, pp. 123-124. Vermoedelijk werd het archief van de dienst Onttrekking der biljetten aan de circulatie en van de dienst Repatriëring tijdens hun bestaan in de eigen lokalen bewaard, om dan na hun opheffing rond 1960 naar het centraal archief van de Nationale Bank van België overgeheveld te worden. Deze laatste heeft het archief dan in 1975 wegens plaatsgebrek aan het Algemeen Rijksarchief in bewaring gegeven. Hoogstwaarschijnlijk werd op dat moment aan de andere diensten en agentschappen gevraagd om de nog door hen bewaarde archiefbescheiden met betrekking tot de muntsanering in te zamelen en te bezorgen, zodat deze eveneens in het archiefbestand opgenomen konden worden. De verschillende archiefreeksen dragen allen decimale classificatiecodes, die verwijzen naar de na de Tweede Wereldoorlog ingevoerde dienstgewijze ordeningsplannen. Deze ordeningsplannen waren hiërarchisch uitgewerkt volgens een boomstructuur, tot maximum vier niveaus. Elke dienst werd door een nummer van vier cijfers geïdentificeerd, elke archiefreeks of elk archiefstuk door een nummer van minimum vier tot maximum acht cijfers. Tijdens de inventarisatie is echter duidelijk geworden dat deze decimale classificatiecodes pas aangebracht zijn naar aanleiding van de bewaargeving aan het Algemeen Rijksarchief (zie onderdeel III.D.). ABB Association belge des Banques AEP Avoirs Etablissements Publics AP Assignation Postale BAT Billets Ancien Type BB Banque de Bruxelles BCR Belgisch Commissariaat voor de Repatriëring BDA Banques Diverses Anvers BDB Banques Diverses Bruxelles BDP Banques Diverses Provinces BEF Belgische frank BLEU Belgisch-Luxemburgse Economische Unie BLIW Belgisch-Luxemburgs Instituut voor de Wissel BNB Banque Nationale de Belgique BNT Billets Nouveau Type / Biljetten Nie…
scope and content: Relevant voor deze gids is voornamelijk de reeks dossiers in verband met de ruil, aangifte en neerlegging van biljetten door gerepatrieerden. Er zijn verschillende reeksen dossiers, variërend afhankelijk van het type dossier, de aard van de uiteindelijke beslissing, hoogte van het ingewisselde bedrag, … Het bestand bevat verschillende eigentijdse toegangen onder de vorm van lijsten (vb. op familienaam, op dossiernummer, …) en steekkaartensystemen, waardoor verschillende zoekstrategieën mogelijk worden. Merk op dat er enkel dossiers voorhanden zullen zijn voor degenen die daadwerkelijk Belgisch geld hebben aangegeven. In deze reeksen vinden we bijvoorbeeld Joden terug die de Shoah overleefd hebben, gerepatrieerd werden, en biljetten hebben neergelegd. Verder noteren we ook nog een reeks dossiers inzake aangifte en neerlegging van biljetten door personen in het buitenland – bijvoorbeeld Palestina-Transjordanië (nr. 1364), de Verenigde Staten (nr. 1349), Groot-Brittannië (nr. 1351), Zwitserland (nr. 1371), ...
record resource extent: 4809 545
type: RecordSet
history: Nationale Bank van België - Banque Nationale de Belgique Acroniem: NBB - BNB De Nationale Bank van België zou eind 1944 - begin 1945 in haar hoofdzetel te Brussel twee tijdelijke diensten oprichten die de naoorlogse muntsanering in goede banen moesten helpen leiden: de dienst Ontrekking der biljetten aan de circulatie en de dienst Repatriëring. Deze twee diensten zouden aanvankelijk de handen vol hebben met de coördinatie en verificatie van grote aantallen dossiers, maar dan geleidelijk aan - parallel met de afronding van de muntsanering - hun belang verliezen. De beide diensten werden uiteindelijk omstreeks 1960 definitief opgeheven, waarna de weinige nog niet afgehandelde dossiers door het Secretariaat van de Gouverneur afgehandeld zouden worden. Tot slot mag niet uit het oog verloren worden dat ook een aantal andere, bestaande diensten van de Nationale Bank van België nauw bij bepaalde aspecten van de muntsanering betrokken waren. Tijdens de inventarisatie van dit archief werden er geen archiefbescheiden teruggevonden met betrekking tot de doelstellingen, taakverdelingen, procedures en werkprocessen van de verschillende diensten van de Nationale Bank van België, waardoor deze enkel met behulp van andere bronnen (deels) te reconstrueren waren. Hoewel geen van de in vorige rubriek vermelde diensten bij de voorbereiding en lancering van de Gutt-operatie betrokken was, loont het voor een goed begrip toch de moeite om de omstandigheden en belangrijkste principes van de muntsanering toe te lichten. Bij de Belgische regering in Londen bestond de vrees dat België na de bevrijding door de Geallieerde troepen een door inflatie geplaagde economie zou bezitten. De Duitse bezetting had immers tot een gebrek aan goederen en een verdrievoudigde geldomloop geleid, net zoals bij de Eerste Wereldoorlog dé ideale voedingsbodem voor een rampzalige inflatoire spiraal. De Belgische Minister van Financiën, Camille Gutt, werkte daarom vanaf 1942 samen met experts in Londen en in Brussel…
appraisal: Voor zover dit uit het overdrachtsdossier opgemaakt kan worden, werd er op het moment van de overdracht van het archief aan het Algemeen Rijksarchief geen selectie of vernietiging uitgevoerd. Tijdens de inventarisatie werd echter al gauw duidelijk dat twee archiefreeksen toch nog voor vernietiging in aanmerking kwamen. De eerste was de reeks per bank of postkantoor geordende aangifteformulieren van oude biljetten voor bedragen lager dan 10.000 Belgische frank uit het archief van de dienst Onttrekking der biljetten, met een omvang van ca. 50 strekkende meter. Het belangrijkste argument voor hun vernietiging was de vaststelling dat deze slechts een aantal basisgegevens vermelden. Daarnaast was de reeks zowel door haar omvang als door haar ordening weinig interessant voor toekomstig kwalitatief of kwantitatief onderzoek. Bovendien worden de bijhorende inschrijvingsboeken wél blijvend bewaard. Naast deze aangifteformulieren kwamen ook de ontvangstbewijzen voor de omwisseling van Reichsmark en Belgische frank uit het archief van de dienst Repatriëring in aanmerking voor vernietiging, omdat de op deze ontvangstbewijzen vermelde gegevens ook terug te vinden waren in de meer uitgebreide dossiers A. Bovendien waren deze ontvangstbewijzen per 100.000 nummers samengevoegd en daarbinnen niet verder op volgnummer geordend, waardoor ze onmogelijk snel op te zoeken waren. Desalniettemin zullen deze reeksen op vraag van de Nationale Bank van België pas één jaar na de publicatie van deze inventaris effectief vernietigd worden, om geïnteresseerden alsnog de kans te verlenen deze te raadplegen. Bovendien wordt van beide reeksen een representatief staal bewaard en in de inventaris opgenomen om hun vernietiging te kunnen verantwoorden. Tot slot dient ook gesignaleerd te worden dat de Nationale Bank van België naar aanleiding van de inventarisatie de door haar ontleende dossiers A en B uit het archief van de dienst Repatriëring terug heeft bezorgd. Enkel de dossiers B 3.936 en B 10.473 k…
record resource structure: De door de Nationale Bank van België opgestelde overdrachtslijst uit 1975 vertoonde dezelfde structuur als de door de instelling gebruikte dienstgewijze ordeningsplannen, waarbij elke dienst door een nummer van vier cijfers en elke rubriek en/of archiefreeks door een nummer van twee tot drie cijfers wordt geïdentificeerd. Bovendien was door een zorgvuldige verpakking en verhuis van het archief de fysieke ordening van de verschillende archiefreeksen eveneens goed gehandhaafd gebleven, waardoor de overdrachtslijst de fysieke ordening weerspiegelde. Het archief vertoonde de volgende indeling: 36/10/ Réforme monétaire 1. Echange de 2.000 F par personne 1. Carnets C 2. Avoirs inférieurs à 10.000 F 1. Déclarations A 2. Carnets A (Dépôts réguliers) 3. Déclarations non suivies de dépôts 3. Avoirs supérieurs à 10.000 F 1. Carnets B (Déclarations) 2. Listes B ( Dépôts réguliers) 3. Déclarations non suivies de dépôts 4. Relevés de dépots 5. Relevés de comptes spéciaux transférés à l'Office des Chèques Postaux 6. Transferts à la Banque Nationale - Bruxelles - des comptes en suspens 7. Excédents et manquants constatées par la Caisse Centrale - Divers. 4. Dépôts tardifs, excédentaires et irréguliers 1. Procès-verbaux liquidés 2. Listes des dépôts 3. Déclarations A inférieurs à 10.000 F liquidés 4. Relevés des dépôts soumis au Comité d'Appel et décisions intervenues 5. Avoirs des Etablissements publics 1. Déclarations et liquidations 2. Relevés des virements en billets nouveaux 3. Versements billets anciens type 4. Répertoire et indicateur 5. Fiches alphabétiques avec montant déclaré et date de liquidation 6. Listes récapitulatives et tableau final 6. Echange et dépots spéciaux 1. Pièces justificatives - Bruxelles 2. Pièces justificatives - Succursales et agences 7. Billets faux et détériorés 1. Documentation billets faux 2. Liquidation des billets détériorés 8. Rachats obligations de l'emprunt de l'Assainissement monétaire inférieurs à 15.000 F 1. Liquidation par assignations pos…
results or resulted from: http://lod.ehri-project-test.eu/units/be-002125-be_a0510_0iii_0113/acquisitions/1
has or had holder: http://lod.ehri-project-test.eu/institutions/be-002125
sources: Algemeen Rijksarchief / Archives générales du Royaume
has or had subject: http://lod.ehri-project-test.eu/vocabularies/ehri-terms/930
identifier: BE-A0510.0III.0113
publication note: ANSIAUX H., L'or belge de l'été quarante à l'opération Gutt, in: Revue Générale, IV, 1985, 4, pp. 3-15. BOURGEOIS P., Le Ministère des Finances. Etude de l'administration centrale et répertoires des services publics et commissions. Deuxième partie: 1946-1994, Brussel, Algemeen Rijksarchief en Rijksarchief in de Provinciën ( Miscellanea archivistica studia75), 1995, 451 p. BRION R. en MOREAU J.-L., La politique monétaire belge dans une Europe en reconstruction (1944-1958)( De Nationale Bank van België 1939-19712), Brussel, Nationale Bank van België, 2005, 550 p. BUYST E., MAES I. en PLUYM W., De Bank, de frank en de euro, anderhalve eeuw Nationale Bank van België, Tielt, Lannoo, 2005, 295 p. CASSIERS I. en LEDENT Ph., Politique monétaire et croissance économique en Belgique à l'ère de Bretton Woods (1944-1971) ( De Nationale Bank van België 1939-19714), Brussel, Nationale Bank van België, 2005, 224 p. CROMBOIS J. F., GODEAUX J. en VANDEN ABEELE M., Camille Gutt: les finances et la guerre, Bruxelles, Quorum, 1999, 536 p. GUTT C., La Belgique au carrefour - 1940-1944, Paris, Fayard, 1971, 188 p. JANSSENS V., De Belgische frank, anderhalve eeuw geldgeschiedenis, Antwerpen - Amsterdam, Standaard, 1976, 456 p. HERREMANS M.-P., Personnes déplacées (rapatriés, disparus, refugiés), Brussel, Ed. Marie-Julienne, 1948, 317 p. La réforme monétaire, in: Bulletin d'Information et de Documentation de la Banque Nationale de Belgique, XIX, 1944, 2, pp. 69-80. L'évolution de la situation monétaire et financière au cours des années 1945 et 1946 et des premiers mois de 1947, in: Bulletin d'Information et de Documentation de la Banque Nationale de Belgique, XXII, 1947, 6, pp. 353-371. NEFORS P., Inventaris van het archief van de Dienst voor de Oorlogsslachtoffers. Inventaire des archives du Service des Victimes de la Guerre, Brussel, Studie- en Documentatiecentrum Oorlog en Hedendaagse Maatschappij, 1997, 576 p. QUIX H., Een financieel-economische analyse van de Gutt-operatie, Leuven, Ka…
title: Archief van de Nationale Bank van België met betrekking tot de na de Tweede Wereldoorlog uitgevoerde muntsanering.
has end date: http://lod.ehri-project-test.eu/dates/1962-12-31
has or had subject: http://lod.ehri-project-test.eu/vocabularies/ehri-terms/1226
has end date: http://lod.ehri-project-test.eu/dates/1960-12-31
title: Nationale Bank van België. Monetaire sanering na WOII. Monetaire hervorming
has beginning date: http://lod.ehri-project-test.eu/dates/1945-01-01
has beginning date: http://lod.ehri-project-test.eu/dates/1944-01-01
record resource extent: 4809 nrs. (545 s.m.).
has or had identifier: http://lod.ehri-project-test.eu/units/be-002125-be_a0510_0iii_0113/alternateIDs/1
scope and content: Het archief bevat stukken uit de periode 1944-1962. Het archief van de dienst Onttrekking der biljetten aan de circulatie omvat hoofdzakelijk archiefbescheiden met betrekking tot de ruil, aangifte en neerlegging van biljetten in binnen- en buitenland. Verder zijn er ook archiefbescheiden van deze dienst terug te vinden met betrekking tot het beheer van de bijzondere rekeningen, de inkoop van effecten van de muntsaneringslening en de verantwoording aan het Rekenhof. Het bevat ook de afzonderlijk bewaarde briefwisseling en de minuten van de uitgaande brieven, twee reeksen die interessante aanknopingspunten kunnen bieden. Het archief van de dienst Repatriëring bevat dan weer de archiefbescheiden met betrekking tot de aangifte en neerlegging van biljetten door gerepatrieerden. De minuten van de uitgaande brieven kunnen de lezer helpen bepaalde zaken te traceren. Tot slot bevatten de archiefbescheiden van de dienst Hoofdkas in Brussel, de Bijbank te Antwerpen en de agentschappen in de provincies onder andere informatie over de aangifte en neerlegging van biljetten, het beheer van de bij hen geopende bijzondere rekeningen, de vrijmaking van de tijdelijk onbeschikbare vermogens en de inkoop van effecten van de muntsaneringslening. Taal Het Frans bleef tot de jaren 1970 de voertaal bij uitstek op de hoofdzetel van Nationale Bank van België, wat verklaart waarom het overgrote deel van de stukken van de centrale diensten in het Frans is opgesteld. Het Nederlands werd enkel gebruikt bij contacten met Nederlandstalige personen of instellingen. De stukken van de Bijbank te Antwerpen en de agentschappen in de provincies zijn doorgaans opgesteld in de taal van het taalgebied waar ze gevestigd waren.
has record set type: Fonds
accruals: De verschillende diensten van de Nationale Bank van België hebben in principe al hun archiefbescheiden met betrekking tot de Gutt-operatie aan het Algemeen Rijksarchief in bewaring gegeven, wat betekent dat er geen verdere aangroei meer verwacht wordt.
includes or included: be-002125-be a0510 0iii 0113-be a0510 001187 002222 dut ead 00000